Pnevmoniya Nədir? Əlamətləri, Səbəbləri və Müalicəsi

Pnevmoniya xalq arasında sətəlcəm olaraq bilinən, ağciyərlərdəki hava kisəciklərinin iltihablanması ilə xarakterizə edilən ciddi bir tənəffüs yolu xəstəliyidir. Vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə tələb edən bu xəstəlik insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Aşağıda pnevmoniyanın mənbəyi, diaqnostika prosesi və bərpa üsulları barədə bütün zəruri tibbi məlumatlar təqdim olunur.

#Pnevmoniya Nədir?

Pnevmoniya ağciyərlərdəki alveol adlanan kiçik hava kisəciklərinin iltihabi maye və ya irinlə dolması nəticəsində yaranan kəskin tənəffüs yolu infeksiyasıdır.

Bu iltihablanma qanın oksigenlə təmin olunmasını çətinləşdirir və nəfəsalma prosesini bilavasitə pozur. Xəstəlik eyni anda tək bir ağciyəri və ya hər iki ağciyəri əhatə edə bilər. Pnevmoniya hər yaş qrupunda müşahidə edilsə də, xüsusilə yeni doğulmuş körpələr, 65 yaşdan yuxarı şəxslər və immun sistemi zəif olan insanlar üçün daha böyük risk daşıyır. Sağlam orqanizm bu infeksiyanı yüngül atlada bildiyi halda, risk qrupunda olan xəstələrdə proses olduqca ağır keçə bilir.

#Pnevmoniya Əlamətləri

Pnevmoniyanın ən bəlli əlamətləri yüksək hərarət, şiddətli öskürək, nəfəs darlığı, sinə ağrısı və həddindən artıq yorğunluq hissidir.

Xəstəliyin simptomları infeksiyanın növünə, xəstənin yaşına və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə yüngül və ya çox ağır ola bilər. Orqanizmdə infeksiya başladıqdan qısa müddət sonra aşağıdakı əsas əlamətlər özünü göstərir:

• Bəlğəmli öskürək: Mütəmadi olaraq təkrarlanan və adətən yaşıl, sarı və ya qanlı bəlğəmlə müşayiət olunan şiddətli öskürək krizləri.
• Yüksək hərarət və titrəmə: Qəfil başlayan, bəzən 39 dərəcəni keçən və kəskin titrəmə ilə davam edən yüksək qızdırma.
• Nəfəs darlığı: Gündəlik fiziki aktivlik və ya hətta tam istirahət zamanı belə nəfəs almaqda çətinlik çəkmək, hava çatışmazlığı hissi.
• Sinə ağrısı: Dərin nəfəs alarkən və ya öskürərkən sinə nahiyəsində yaranan kəskin və batıcı ağrı.
• Halsızlıq və yorğunluq: Orqanizmin infeksiya ilə mübarizəsi nəticəsində yaranan şiddətli enerji itkisi, oynaq və əzələ ağrıları.
• Zehni qarışıqlıq: Xüsusilə yaşlı insanlarda qandakı oksigen səviyyəsinin aşağı düşməsinə bağlı olaraq qavrama problemləri və şüur bulanıqlığı müşahidə edilə bilər.

#Pnevmoniyanın Əsas Səbəbləri

Pnevmoniyanın yaranmasının əsas səbəbləri tənəffüs yollarına daxil olan və ağciyərlərdə çoxalan bakteriyalar, viruslar və göbələklərdir.

İnsanların hər gün nəfəs aldığı havada çoxlu sayda mikroorqanizm mövcuddur. İmmunitet sistemi müxtəlif səbəblərdən zəiflədikdə bu mikroblar ağciyərlərin dərinliyinə çataraq kütləvi iltihab yaradır. Yaranma səbəblərinə görə pnevmoniya üç əsas qrupa bölünür:

• Bakterial pnevmoniya: Cəmiyyətdə ən çox rast gəlinən növdür. Xüsusilə "Streptococcus pneumoniae" bakteriyası səbəbindən yaranır. Çox vaxt yüngül bir soyuqdəymə və ya qripdən sonra ağırlaşma kimi inkişaf edərək ağciyərlərə yayılır.
• Viral pnevmoniya: Qrip, koronavirus və digər tənəffüs yolu virusları tərəfindən törədilir. Viral pnevmoniya adətən bakterial növə nisbətən daha yüngül keçir, lakin bəzi hallarda zəifləmiş orqanizmə bakteriyaların da hücum etməsi ilə təhlükəli ikili infeksiya vəziyyəti yarana bilər.
• Göbələk pnevmoniyası: Daha çox xroniki xəstəliyi olan və ya immunitet sistemi həddindən artıq zəifləmiş şəxslərdə rast gəlinir. Torpaqda və ya çirkli mühitlərdə olan göbələk sporlarının hava yolu ilə nəfəsə daxil olması nəticəsində yaranır.

#Pnevmoniya Diaqnozu Necə Qoyulur?

Pnevmoniya diaqnozu həkimin fiziki müayinəsi ilə yanaşı qan analizləri, döş qəfəsinin rentgeni və bəlğəm testləri vasitəsilə tam dəqiq olaraq qoyulur.

Doğru müalicəyə başlamaq üçün ilk növbədə iltihabın ağciyərdəki mövqeyi və törədici mikroorqanizmin növü müəyyən edilməlidir. Diaqnostika prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:

• Fiziki müayinə: Həkim stetoskop vasitəsilə xəstənin ağciyərlərini dinləyir. Nəfəs alarkən eşidilən xışıltı, fit səsi və ya qabarcıq səsləri birbaşa pnevmoniyaya işarə edir.
• Döş qəfəsinin rentgeni: Ağciyərlərdəki infeksiyanın dəqiq yerini, ocaqların sayını və yayılma dərəcəsini göstərən ən vacib radioloji müayinə metodudur.
• Qan analizi: Orqanizmdə infeksiyanın mövcudluğunu, ağ qan hüceyrələrinin sayını və iltihabın kəskinlik səviyyəsini təyin etmək üçün istifadə olunur.
• Bəlğəm analizi: Xəstəliyi törədən bakteriya və ya virusun növünü dəqiq müəyyənləşdirmək üçün dərin öskürəklə gələn bəlğəm nümunəsi laboratoriyada yoxlanılır.
• Pulsoksimetriya: Qandakı oksigen səviyyəsini xüsusi cihazla ölçərək ağciyərlərin öz funksiyasını nə dərəcədə yerinə yetirdiyini yoxlayır.

#Pnevmoniya Müalicəsi Üçün İstifadə Olunan Üsullar

Pnevmoniyanın tibbi müalicəsi infeksiyanın növünə uyğun olaraq antibiotiklər, antiviral preparatlar və xəstəliyin simptomlarını yüngülləşdirən digər dərmanlar vasitəsilə həyata keçirilir.

Müalicə prosesi və tətbiq edilən preparatlar pasiyentin yaşından, xəstəliyin şiddətindən və yaranma səbəbindən asılı olaraq fərqlənir. Əsas müalicə istiqamətləri bunlardır:

• Dərman müalicəsi: Bakterial pnevmoniya zamanı mütləq şəkildə həkimin təyin etdiyi antibiotiklər tam kurs olaraq qəbul edilməlidir. Viral pnevmoniyada isə antibiotiklər təsir etmədiyi üçün birbaşa antiviral dərmanlar tətbiq edilir.
• Simptomatik müalicə: Qızdırmasalıcılar və ağrıkəsicilər yüksək hərarəti salmaq və sinə ağrılarını azaltmaq üçün istifadə edilir. Öskürək kəsici dərmanlar isə yalnız həkim nəzarəti ilə məhdud miqdarda qəbul edilməlidir, çünki öskürək ağciyərlərdəki zərərli bəlğəmin bədəndən xaric olması üçün vacib bir mexanizmdir.
• Stasionar müalicə: Ağır nəfəs darlığı olan, qan təzyiqi kəskin düşən, yaşı 65 dən yuxarı olan və ya ev şəraitində dərmanlara müsbət reaksiya verməyən pasiyentlər dərhal xəstəxanaya yerləşdirilir. Belə hallarda xəstəyə venadaxili intensiv antibiotiklər, maye terapiyası və oksigen dəstəği tətbiq olunur.

#Pnevmoniyanın Evdə Müalicəsi Mümkündür?

Yüngül dərəcəli pnevmoniya halları həkimin təyin etdiyi dərmanları nizamlı qəbul etmək və ciddi istirahət etmək şərtilə ev şəraitində müalicə edilə bilər.

Xəstəliyin kəskin faza keçirmədiyi, gənc və immuniteti güclü olan pasiyentlərdə xəstəxana şəraitinə ehtiyac qalmır. Evdə müalicə dövründə dərmanların vaxtında qəbul edilməsi ilə yanaşı mütləq şəkildə yataq rejiminə əməl olunmalıdır. Orqanizm kəskin infeksiya ilə mübarizə apardığı üçün fiziki olaraq tam istirahət zəruridir. Xəstənin olduğu otağın havası mütəmadi olaraq dəyişdirilməli və otaq temperaturu sabit saxlanılmalıdır. Dərman qəbulu bitdikdən və infeksiya təmizləndikdən sonra belə yorğunluq hissi bir neçə həftə davam edə bilər. Ona görə də tam sağalmadan gündəlik ağır işlərə qayıtmaq məsləhət görülmür.

#Pnevmoniyanın Təbii Müalicəsi Üçün Üsullar

Təbii müalicə üsulları pnevmoniyanı təkbaşına tamamilə sağalda bilməz, lakin dərman müalicəsi ilə paralel olaraq tətbiq edildikdə immuniteti gücləndirir və xəstəliyin simptomlarını xeyli yüngülləşdirir.

Ev şəraitində bərpa prosesini sürətləndirmək və ağciyərləri təmizləmək üçün aşağıdakı təbii dəstək vasitələrindən istifadə etmək olduqca faydalıdır:

• Bol maye qəbulu: Gün ərzində ən azı 2.5 və ya 3 litr ilıq su, təmiz bitki çayları və ya təbii şirələr içmək ağciyərlərdəki qatı bəlğəmin yumşalaraq bədəndən daha asan və tez xaric olmasına kömək edir.
• Zəncəfil və bal qarışığı: Təbii iltihab əleyhinə xüsusiyyətlərə malik olan zəncəfil təmiz bal ilə qarışdırılaraq qəbul edildikdə tənəffüs yollarını rahatladır, boğazı yumşaldır və şiddətli öskürəyi sakitləşdirir.
• Buxar inqalyasiyası: İsti su dolu qaba bir neçə damcı evkalipt və ya nanə yağı əlavə edərək buxarını dərindən nəfəsə almaq tənəffüs yollarını açır, sinədəki xırıltını azaldır və nəfəsalmanı xeyli asanlaşdırır.
• C vitamini ilə zəngin qidalanma: Limon, portağal, kivi və bol qara göyərti kimi vitaminlərlə zəngin qidalar qəbul etmək bədənin xəstəliklərə qarşı müqavimətini artırır.

#Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?

Nəfəs almaqda ciddi çətinlik çəkdiyiniz, qızdırmanın 39 dərəcədən yuxarı qalxdığı, öskürəyin şiddətləndiyi və sinədə kəskin batıcı ağrılar hiss etdiyiniz an gecikmədən həkimə müraciət etməyiniz mütləqdir.

Pnevmoniya ev şəraitində sadəcə təbii üsullarla müalicəyə cəhd edilərək gecikdirildiyi təqdirdə qısa müddətdə həyati təhlükə yaradan nəticələrə gətirib çıxara bilər. Xüsusilə körpələr, iki yaşından kiçik uşaqlar, yaşı 65 dən yuxarı olan şəxslər və astma, şəkərli diabet, ürək çatışmazlığı kimi xroniki xəstəlikləri olanlar ən yüksək risk qrupundadır. Əgər fasiləsiz və qanlı bəlğəmlə müşayiət olunan öskürək varsa, dodaqlarda və barmaq uclarında oksigensizlikdən yaranan göyərmə müşahidə edilirsə və ya qəfil şüur bulanıqlığı yaşanırsa təcili tibbi yardım çağırılmalı və ya ən yaxın xəstəxananın təcili yardım şöbəsinə müraciət edilməlidir. Təxirəsalınmaz tibbi müdaxilə belə hallarda həyat qurtarıcı əhəmiyyətə malikdir.