Hamiləliyin İlkin Əlamətləri Nələrdir? Həftə Həftə Hamiləlik

Hamiləlik qadın orqanizmində həm fiziki həm də hormonal dəyişikliklərlə müşayiət olunan təbii və mürəkkəb bir prosesdir. Mayalanma baş verdiyi andan etibarən orqanizm yeni vəziyyətə sürətlə uyğunlaşmağa başlayır və daxili sistemlər körpənin inkişafı üçün lazımi şəraiti yaratmaq məqsədilə fəaliyyətini tamamilə dəyişir. Hamiləliyin erkən dövrlərində orqanizmin verdiyi siqnalları doğru oxumaq həm ananın sağlamlığı həm də körpənin təhlükəsiz inkişafı baxımından olduqca böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu məqalədə hamiləliyin ilkin əlamətləri, testin düzgün vaxtı və həftələr üzrə inkişaf prosesi haqqında ən əsas tibbi məlumatlar ətraflı şəkildə izah edilmişdir. Təqdim olunan detallı məlumatlar vasitəsilə bədəninizdəki bioloji dəyişiklikləri daha asan anlaya və prosesə daha hazırlıqlı başlaya bilərsiniz.

#Hamiləliyin Əlamətləri Nələrdir?

Hamiləliyin ilk əlaməti aybaşı gecikməsidir. Hamilelik elametleri arasında ürəkbulanma, qusma, mütəmadi yorğunluq, döşlərdə həssaslıq və sıx sıx sidiyə getmə yer alır. Hamiləlik dövründə bədəndə baş verən dəyişikliklər müxtəlif simptomlarla özünü göstərir. Hər qadının bədən quruluşu, genetik xüsusiyyətləri və hormonal balansı fərqli olduğu üçün bu əlamətlər fərqli intensivlikdə müşahidə edilə bilər.

Aşağıda ən çox görülən hamiləlik əlamətləri yer almaqdadır:

• Aybaşı gecikməsi: Hamiləliyin əsas göstəricisidir. Mayalanma uğurla baş tutduqdan sonra orqanizm progesteron hormonunun ifrazını artırır və uşaqlıq daxili qişasının qopmasının qarşısını alır. Nəticədə normal menstruasiya sikli dayanır. Əgər aybaşı dövrünüz mütəmadi olaraq sabitdirsə və gecikmə yaşayırsınızsa ilk olaraq hamiləlik ehtimalı nəzərə alınmalıdır.
• Ürəkbulanma və qusma: Tibb dilində daha çox səhər xəstəliyi adlandırılsa da, günün istənilən saatında baş verə bilər. Əsas səbəbkar qanda sürətlə yüksələn HCG yəni İnsan Xorionik Qonadotropini hormonudur. Ürəkbulanmalar adətən hamiləliyin altıncı həftəsindən etibarən başlayır, doqquzuncu həftədə pik həddə çatır və on dördüncü həftəyə doğru tədricən azalaraq yox olur.
• Döşlərdə həssaslıq və böyümə: Hormon səviyyələrinin sürətli dəyişməsi nəticəsində döşlərdə şişkinlik, rəng tündləşməsi və toxunarkən kəskin ağrı yaranır. Orqanizm ilk həftələrdən etibarən süd vəzilərini qidalandırma prosesinə hazırlayır. Döş giləsi ətrafındakı rəngli halqa daha da tündləşir və diametri genişlənir.
• Aşırı yorğunluq və yuxululuq: Hamiləliyin ilk həftələrində progesteron hormonunun artması orqanizmdə ciddi halsızlığa səbəb olur. Bundan əlavə bədən artan qan həcmini idarə etmək üçün daha çox enerji sərf edir. Bütün bu metabolik sürətlənmə ananın gün ərzində özünü davamlı olaraq yuxulu hiss etməsinə gətirib çıxarır.
• Mütəmadi olaraq sidiyə getmə ehtiyacı: Hamiləlik dövründə bədəndəki qan miqdarı təxminən əlli faiz artır. Bu artım böyrəklərin normadan daha çox işləməsinə və nəticədə sidik kisəsində daha çox maye toplanmasına səbəb olur. Eyni zamanda böyüməkdə olan uşaqlıq birbaşa sidik kisəsinə təzyiq edir.

#Hamiləlik Testi Nə Zaman Edilməlidir?

Hamiləlik testi sidik vasitəsilə edilirsə dəqiq nəticə almaq üçün aybaşı gecikməsindən ən azı 3 və ya 5 gün sonra edilməlidir. Qan testi isə daha həssas olduğu üçün aybaşı gecikməsindən bir neçə gün əvvəl dəqiq nəticə verə bilər.

Testlərin işləmə mexanizmi orqanizmdəki HCG hormonunun səviyyəsini ölçməyə əsaslanır. Mayalanmış yumurta uşaqlıq divarına yapışdıqdan sonra cift formalaşmağa başlayır və bu hormon qana, daha sonra isə sidiyə keçir. Ev şəraitində istifadə edilən standart aptek testləri sidikdəki HCG hormonunu təyin edir. Əgər test tələsik, yəni hormon səviyyəsi kifayət qədər yüksəlmədən edilərsə nəticə yalançı mənfi ola bilər. Bu səbəbdən səbrli olmaq və aybaşının ən azı üç gün gecikməsini gözləmək mütləqdir.

Laboratoriya şəraitində alınan beta HCG qan analizi isə hormonun sidiyə keçməsini gözləmədən qandakı dəqiq miqdarını rəqəmsal olaraq göstərir. Qan analizi təkcə hamiləliyin mövcudluğunu deyil, eyni zamanda onun həftəsini və sağlam inkişaf edib etmədiyini də izləmək üçün həkimlər tərəfindən geniş istifadə edilir.

#İlkin Hamiləlik Əlamətləri Nələrdir?

Aybaşı gecikməsindən əvvəl yaranan ilkin əlamətlərə implantasiya qanaması yəni yüngül ləkələnmə, qarın altı kramplar, qoxulara qarşı kəskin həssaslıq və ani əhval dəyişiklikləri daxildir.

Bəzi hallarda qadınlar bədənlərini çox yaxşı tanıdıqları üçün aybaşı vaxtı gəlmədən belə dəyişiklikləri hiss edə bilirlər. Bu ilkin əlamətlər bədənin mayalanma prosesinə verdiyi bioloji və çox sürətli reaksiyalardır.

• İmplantasiya qanaması: Mayalanmış yumurtanın uşaqlıq borularından keçərək uşaqlıq divarına yerləşməsi yəni yapışması prosesi implantasiya adlanır. Bu yerləşmə zamanı kiçik qan damarları zədələnə bilər. Nəticədə aybaşı qanamasından tamamilə fərqli olan, çox yüngül, çəhrayı və ya açıq qəhvəyi rəngdə ləkələnmə görünür. Bu qanama adətən mayalanmadan sonrakı 10 və ya 14 gün ərzində baş verir və qısa müddətdə dayanır.
• Qarın altı nahiyəsində ağrılar: Uşaqlığın böyüməyə başlaması və implantasiya prosesi qarın altı nahiyədə aybaşı sancılarına bənzəyən yüngül kramplar yaradır. Bu kramplar kəskin ağrı səviyyəsində olmur, sadəcə yüngül dartılma hissi olaraq özünü göstərir.
• Qoxulara qarşı kəskin həssaslıq: Estrogen hormonunun kəskin artması qoxu bilmə reseptorlarını həddindən artıq həssaslaşdırır. Əvvəllər heç bir narahatlıq yaratmayan yemək qoxuları, ətirlər və ya məişət vasitələrinin iyi qəfil dərəcədə ürəkbulanma yarada bilər.
• Əhval dəyişiklikləri: Hormonal dalğalanmalar sinir sisteminə birbaşa təsir edir. Bu da heç bir səbəb olmadan ağlama ehtiyacı, kəskin əsəbilik, həssaslıq və ani emosional reaksiyalarla nəticələnir.

#Həftələr Üzrə Hamiləlik Simptomları

Hamiləlik prosesi ümumilikdə 40 həftə davam edir və tibbi olaraq üç əsas dövrə, yəni trimesterlərə bölünür. Hər dövrün özünəməxsus bioloji xüsusiyyətləri, anada yaranan simptomları və körpənin inkişaf dinamikası mövcuddur.

#1 və 13 Həftələr Arası (Birinci Trimester):

• Orqanların formalaşması: Bu mərhələ körpənin həyati orqanlarının formalaşdığı ən kritik və həssas dövr hesab olunur. Məhz bu həftələrdə körpənin beyin, onurğa beyni, ürək və digər əsas orqanları yaranmağa başlayır.
• Anada yaranan simptomlar: Ana orqanizmi bu sürətli tikinti prosesinə uyğunlaşmaq üçün böyük güc sərf edir. Ürəkbulanma, şiddətli yorğunluq, döşlərdə kəskin həssaslıq və sıx sidiyə getmə ehtiyacı məhz bu dövrdə ən yüksək səviyyədə hiss olunur.
• Hamiləliyin pozulma riski: Hamiləliyin pozulma riskinin ən yüksək olduğu həftələr də məhz ilk 13 həftədir. Bu səbəbdən stressdən uzaq durmaq və ağır fiziki işlərdən qaçınmaq çox vacibdir.
• Fol turşusunun əhəmiyyəti: Həkim təyinatı ilə fol turşusu qəbulunu mütləq şəkildə davam etdirmək tələb olunur. Fol turşusu körpənin sinir sisteminin qüsursuz inkişafı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

#14 və 27 Həftələr Arası (İkinci Trimester):

• Simptomların azalması: Bir çox qadınlar tərəfindən hamiləliyin ən rahat və enerjili dövrü kimi xarakterizə edilir. Bu mərhələyə daxil olduqda ilk həftələri çətinləşdirən ürəkbulanma və aşırı yorğunluq hissi tədricən azalaraq yox olur. Ananın iştahı bərpa olunur və o, özünü xeyli gümrah hiss edir.
• Körpənin sürətli inkişafı: Bu həftələrdə körpənin inkişafı daha da sürətlənir. Körpənin sümükləri sərtləşməyə, eşitmə sistemi fəaliyyət göstərməyə başlayır.
• İlk hərəkətlərin hiss edilməsi: Analar təxminən iyirminci həftə civarında körpənin ilk təpik hərəkətlərini hiss edə bilirlər. Həmçinin uşaqlıq böyüdüyü üçün qarın artıq xaricdən nəzərəçarpacaq dərəcədə formalaşır.
• Fiziki dəyişikliklər: Qan dövranının artması səbəbindən ananın dərisində parlaqlıq yaranır, saçları daha gur və sağlam görünür.
• Cinsiyyətin təyini: Bu dövrdə detallı ultrasəs müayinəsi vasitəsilə körpənin daxili orqanlarının sağlamlığı tam yoxlanılır və cinsiyyəti tam dəqiq olaraq müəyyən edilir.

#28 və 40 Həftələr Arası (Üçüncü Trimester):

• Çəki artımı və doğuşa hazırlıq: Hamiləliyin sonuncu mərhələsi olan bu dövr körpənin sürətlə çəki aldığı və artıq xarici mühitdə yaşamaq üçün tam hazırlandığı zamandır.
• Mövqe dəyişikliyi: Körpənin ağciyərləri öz fəaliyyətini tam olaraq inkişaf etdirir və o, doğuş üçün uyğun olan başıaşağı mövqeyə doğru çevrilməyə başlayır.
• Anada yaranan yeni narahatlıqlar: Ananın qarnı maksimum ölçüyə çatdığı üçün bəzi fiziki narahatlıqlar yenidən ortaya çıxır. Böyümüş uşaqlığın diafraqma əzələsinə və mədəyə etdiyi güclü təzyiq nəticəsində anada tez-tez nəfəs darlığı, mədə yanması, həzm problemləri və qabırğa altı ağrılar yaranır.
• Bel ağrıları və qıcolmalar: Bədənin ağırlıq mərkəzi dəyişdiyi üçün kəskin bel ağrıları və ayaqlarda qıcolmalar müşahidə olunur.
• Yuxu rejimi və istirahət: Bu son həftələrdə ananın yuxu rejimi tez-tez pozulur və mütəmadi istirahətə daha çox ehtiyac duyulur. Həkim müayinələri daha da sıxlaşır və doğuş planlaması həyata keçirilir.

#Hamiləlik Zamanı Nələrə Diqqət Edilməlidir?

Hamiləlik zamanı peşəkar həkim nəzarətinə, vitamin dəstəyinə, sağlam və balanslı qidalanmaya, eləcə də bol maye qəbuluna mütləq diqqət edilməlidir. Siqaret və spirtli içki kimi zərərli vərdişlər isə tamamilə dayandırılmalıdır. Sağlam bir hamiləlik keçirmək həm ananın gələcək sağlamlığı həm də körpənin normal inkişafı üçün birbaşa şərtdir. Bu müddət ərzində bədənin artan ehtiyaclarını qarşılamaq üçün bir sıra qaydalara ciddi əməl olunmalıdır:

• Daimi həkim nəzarəti: Hamiləliyin ilk günündən etibarən etibarlı bir ginekoloqun nəzarəti altında olmaq vacibdir. Planlı ultrasəs müayinələrindən keçmək, qan, sidik və genetik tarama analizlərini vaxtında vermək yarana biləcək problemlərin erkən aşkarlanması üçün şərtdir.
• Balanslı və sağlam qidalanma: Körpənin orqanlarının formalaşması üçün ana orqanizmi əlavə qida maddələrinə ehtiyac duyur. Zülal, kalsium, dəmir, vitamin və minerallarla zəngin təbii qidalar rasiona daxil edilməlidir. Qızardılmış, aşırı yağlı, həddindən artıq şəkərli və işlənmiş qidalardan tamamilə uzaq durmaq lazımdır. Xam ət, pasterizə olunmamış süd məhsulları və təmizlənməmiş dəniz məhsulları qətiyyən istifadə edilməməlidir.
• Fol turşusu və dəmir qəbulu: Xüsusilə ilk on üç həftədə fol turşusu qəbulu onurğa beyni qüsurlarının qarşısını alır. İlerləyən həftələrdə isə qan azlığının qarşısını almaq üçün həkimin təyin etdiyi vitamin komplekslərini və dəmir əlavələrini mütəmadi istifadə etmək zəruridir.
• Kifayət qədər maye qəbulu: Qan dövranının yaxşılaşması, amniotik mayenin kifayət qədər ifraz olunması və bədəndəki toksinlərin atılması üçün gün ərzində ən azı 2 və ya 3 litr təmiz su içilməlidir.
• Psixoloji sağlamlıq və hərəkətlilik: Davamlı stress hormonları körpəyə mənfi təsir edir. Bu səbəbdən ruhi dincliyi qorumaq lazımdır. Həkimin icazə verdiyi yüngül yürüşlər və hamiləlik yoqası qan dövranını yaxşılaşdırır və ananı doğuş prosesinə daha yaxşı hazırlayır. Zərərli vərdişlərdən və həkim məsləhəti olmadan istənilən ən kiçik ağrıkəsici dərman qəbulundan belə tamamilə çəkinmək tələb olunur.